Menu

WOKÓŁ STOŁU

Jan Brueghel Starszy, Słuch, dotyki i smak, ok. 1616-18.

 

Magda Kąkolewska i Ewa Szachowska

zapraszają na cykl spotkań „Wokół stołu”

w środy o godz. 19:00

 

Nie jest dla nikogo tajemnicą, że jedzenie to zjawisko tyleż biologiczne, co kulturowe. Przyjemność jedzenia nie ogranicza się tylko do zmysłu smaku. Delektowanie się posiłkiem angażuje także wzrok (kolory potraw i produktów, kształty owoców, warzyw oraz zastawy stołowej), zapach, dotyk, a wreszcie – chociaż znacznie słabiej i pośrednio – radość z jedzenia wzmacniana jest przez słuch (szmer rozmów, wygłaszane toasty, niekiedy akompaniament muzyczny). Posiłek  był i jest najczęściej spożywany wspólnie, a to właśnie najbardziej decyduje o jego kulturowym charakterze.

Dla badaczy kultury wspólne jedzenie to cały system kodów. Tu niemal wszystko ma znaczenie: pora jedzenia, kolejność dań, to, co jest jedzone, rozmieszczenie biesiadników przy stole, okazja, dla której się zebrali (świecka czy religijna). Wystawna biesiada to na przykład okazja, aby gospodarz mógł pokazać swoją pozycję społeczną, zapraszając wspaniałych i możnych gości, podając wykwintne i obfite pokarmy na drogiej zastawie oraz dostarczając jedzącym wielu rozrywek.

Podczas 4 wykładów przyjrzymy się malarskim ilustracjom tych obserwacji. Bogactwo tematów i dzieł jest ogromne. Wybrałyśmy  nasze ulubione, przy których chcemy Państwa na chwilę zatrzymać.

Magda Kąkolewska & Ewa Szachowska

 

WOKÓŁ STOŁU – malarstwo uczt, biesiadowania, potraw i trunków

środy, godz. 19.00, ok. 75 minut

06 stycznia: Kontekst religijny i kulturowy

13 stycznia: Miejsca i obyczaje związane z jedzeniem

20 stycznia: Jedzenie i trunki

27 stycznia: Zastawa stołowa

 

 6.01- Kontekst religijny i kulturowy

Malarstwo uczt i spotkań przy stole nierozerwalnie związane jest z zapisami Starego i Nowego Testamentu, Żywotów świętych, ale także mitologii i literatury. „Uczta Baltazara” Tintoretta, „Wieczerza w domu Lewiego” Paola Veronese czy „Wesele w Kanie” Hieronima Bosha są nie tylko przedstawieniami treści doktrynalnych, ale pozwalały artystom na obszerne i szczegółowe przedstawienia uczt, co stanowiło pretekst do pokazania różnych obyczajów i gustów . Nie inaczej jest w przypadku przedstawień boskich uczt mitologicznych, jak np. w „Zaślubinach Amora i Psyche” Gulio Romano czy w  „Metamorfozach”, w których Owidiusz opowiada historię pary małżonków, którzy pewnego dnia ugościli w swej chacie pielgrzymów, a podczas kolacji kielich napełnił się w sposób cudowny winem, bowiem w rzeczywistości goście byli Jowiszem i Merkurym. I oto tę scenę możemy podziwiać na obrazie „Merkury i Jowisz z Filemonem i Baucis” Pietera Paula Rubensa. Mamy nadzieję, że zgodnie z twierdzeniem Platona związane z ucztą (na obrazach) doświadczenie dionizyjskie przyniesie nam dużo przyjemności.

Fot. Paolo Veronese, Uczta w domu Lewiego, 1573. 
Fot. Hieronim Bosch, Wesele w Kanie, 1475-80.

 

13.01- Miejsca i obyczaje związane z jedzeniem

Targi, sklepy, gospody, refektarz i kawiarnia, pikniki i karnawały. Każde miejsce stało się w sztuce tematem malarskim. Zajrzymy na śniadanie  do Claude’a Moneta („Śniadanie”, 1868) i do restauracji Vincenta van Gogha („Wnętrze restauracji”, 1887). Będziemy podziwiać srebrne dzbanki na stole pod „Koniec kolacji” Jules-Alexandre Grun’a (1913) i odpoczywać na trawie podczas pikników  i polowań (Goustave Courbet, „Śniadanie na polowaniu”, Edouard Manet „Śniadanie na trawie”). Nie zabraknie toastów, których zwyczaj wznoszenia można odnaleźć w scenach rodzajowych w malarstwie z XVII i XVIII w. Przyjrzymy się przedstawieniom uczt świeckich bądź religijnych, w których znajdują się odniesienia do etykiety stołu obowiązującej w danej epoce.

Fot. Claude Monet, Śniadanie, 1868. 
Fot. Gustav Courbet, Śniadanie na polowaniu , 1858.

 

20.01- Jedzenie i trunki

Chleb, podobnie jak stojące obok w kieliszku wino, nawiązuje do zmysłu smaku. „Martwa natura”  Lubin Baugin’a wyobraża przyjemności zmysłowe, ale w rzeczywistości jest alegorią pięciu zmysłów, zawierającą ukryte potępienie fałszywych i ulotnych wartości. Placki leżące na dachu  w „Przysłowiach flamandzkich” Pietera Bruegela Starszego  są odwołaniem do porzekadła „Dach jest pokryty plackami”, czyli panuje obfitość i marnotrawstwo.  Odkryjemy obfitość stołów i „posmakujemy” jagnięciny Francisco Goya („Martwa natura z głową jagnięcia”), pasztetów  Pietera Claesza („Martwa natura z pasztetem z indyka”), wspaniałych ryb Jean-Baptiste Simeon Chardin’a („Martwa natura, 1728) czy Eduarda Maneta („Martwa natura z karpiem i ostrygami”). Czy wiecie, że sałata niosła za sobą znaczenie pokuty, miłosierdzia i zdrowia? Dlatego często występowała w przedstawieniach Wieczerzy Pańskich zarówno w malarstwie włoskim, jak i północnoeuropejskim. Bogate lub skromnie zastawione malarskie stoły odkryją nam nie tylko kunszt artystyczny wielkich malarzy, ale też bogatą symbolikę potraw.

Fot. Francisco de Goya, Martwa natura z głową jagnięcia, ok. 1808-12. 
Fot. Edouard Manet, Ostrygi, 1862.

 

27.01 – Zastawa stołowa

Piękny i bogaty w jedzenie stół nie może być pozbawiony obrusów, zastawy, sreber, dzbanów , kielichów i innych wspaniałych  przedmiotów.  Któż nie zachwyci się solniczką Benvenuto Celliniego (ok. 1545), dzbanami Paola Veronese w „Weselu w Kanie”, srebrnymi paterami Jana Davidsz de Heem’a czy lśniącymi Nautiliusami mistrzów holenderskich? Czy wiecie, że osobiste widelce pojawiły się dopiero w XII w. obok noży, będących sztućcami indywidualnymi już od późnego średniowiecza? Co oznacza przewrócona patera  w „Martwej naturze” Pietera Claesza? Mnóstwo zagadek na stołach wielkich mistrzów czeka na nasze zbadanie i zachwyt.

      

Fot. Benvenuto Cellini, Solniczka, ok. 1545. 
Fot. Jan Davidsz de Haam, Martwa natura, 1640. 
Fot. Pieter Claesz, Martwa natura z pasztetem z indyka, 1627.

 

Bilety i karnet na spotkania można kupić w zakładce ZGŁOSZENIA, która znajduje w prawym, górnym rogu strony (www.arttransfer.pl/zgloszenia). Pojedynczy bilet kosztuje 27 zł., koszt pakietu zawierającego 4 wykłady wynosi 81 zł. 

Wykład odbywać się będzie na platformie Zoom. Link do wykładu znajduje się na bilecie. Prosimy o wcześniejsze zainstalowanie stosownego programu https://zoom.us/

W razie pytań prosimy o kontakt na office@arttransfer.pl 

 

Spotkania poprowadzą:

Magdalena Kąkolewska – założycielka Fundacji Art Transfer i prezeska Fundacji Artystyczna Podróż Hestii. Absolwentka prawa i historii sztuki. W latach 2013-20 organizatorka 51 wystaw sztuki młodych twórców w ramach Fundacji APH. Poprzez swoje działania upowszechnia ideę edukacji przez sztukę oraz wspiera młode talenty, które debiutują w świecie sztuki. Kuratorka, edukatorka i wykładowczyni. Autorka serii wykładów o kobietach artystkach prowadzonych w ramach programu „Niedzielne wykłady Magdy” od 2018 r., serii cotygodniowych wykładów w programie „Sztuki transferowanie” od 2013 r., programu dla dzieci „Jak artyści widzą świat i co z tego dla nas wynika” od 2012 r. Miłośniczka podróży ze sztuką.

Ewa Szachowska – arteterapeutka, koordynatorka i autorka projektów edukacyjnych oraz wieloletnia współpracowniczka Fundacji Art Transfer (od 2013 roku).  Współpracuje z Muzeum Sztuki Nowoczesnej nad Wisłą przy projekcie Dojrzali Wspaniali. Prowadzi warsztaty, oprowadzania, wykłady i różnorodne działania edukacyjne wykorzystujące medium sztuki, dedykowane głównie dorosłym, szczególnie seniorom, także  osobom z niepełnosprawnością i dzieciom. Pasjonatka historii sztuki – z wykształcenia i z zamiłowania. Zajmuje się edukacją przez sztukę i arteterapią zarówno od strony koncepcyjnej, jak i warsztatowej. Prowadzi także warsztaty i pracuje jako przewodnik w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Warszawskiego.